آشنایی با شرایط استخدام، مجوز کار و الزامات قانونی
ترکیه طی سالهای اخیر به یکی از بازارهای مهم اشتغال در منطقه تبدیل شده است. وجود صنایع تولیدی، شرکتهای خدماتی، پروژههای عمرانی، بخش گردشگری، فناوری و مجموعههای تجاری مختلف، فرصتهای متنوعی را برای نیروی انسانی خارجی ایجاد کرده است.
با این حال، اشتغال یک تبعه خارجی در ترکیه تابع مقررات مشخصی است. پیدا کردن کار، دریافت پیشنهاد شغلی یا حتی داشتن اقامت ترکیه، بهخودیخود به معنای داشتن اجازه کار نیست.
برای اشتغال قانونی، وضعیت متقاضی و کارفرما باید با مقررات مربوط به مجوز کار اتباع خارجی مطابقت داشته باشد. مرجع اصلی رسیدگی به مجوز کار اتباع خارجی، وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه و اداره کل نیروی کار بینالمللی است.
مجوز کار در ترکیه
مجوز کار، سندی است که بر اساس آن تبعه خارجی میتواند در حدود شرایط تعیینشده، در ترکیه به فعالیت شغلی بپردازد. در مقررات ترکیه، انواع مختلفی از مجوزهای کار پیشبینی شده است که مهمترین آنها عبارتاند از:
مجوز کار مدتدار
در نخستین درخواست، در صورت پذیرش درخواست، مجوز کار معمولاً برای مدت حداکثر یک سال و برای شغل و کارفرمای مشخص صادر میشود. در صورت تمدید، در شرایط مقرر امکان افزایش مدت اعتبار مجوز وجود دارد.
مجوز کار نامحدود
اتباع خارجی دارای اقامت بلندمدت در ترکیه یا افرادی که حداقل هشت سال سابقه کار قانونی در ترکیه داشته باشند، در صورت دارا بودن سایر شرایط قانونی میتوانند برای مجوز کار نامحدود درخواست کنند. البته داشتن شرایط اولیه، به معنای تضمین صدور مجوز نیست و درخواست همچنان توسط مرجع ذیصلاح ارزیابی میشود.
مجوز کار مستقل
این نوع مجوز برای شرایطی پیشبینی شده است که فرد خارجی بدون وابستگی به یک کارفرمای مشخص و برای حساب و فعالیت مستقل خود در ترکیه کار کند. ارزیابی آن با توجه به عواملی مانند تحصیلات، سابقه حرفهای، سرمایهگذاری، تأثیر فعالیت بر اقتصاد و اشتغال و سیاستهای نیروی کار بینالمللی انجام میشود.
آیا اقامت ترکیه اجازه کار محسوب میشود؟
خیر.
داشتن اقامت ترکیه و داشتن مجوز کار دو موضوع متفاوت هستند.
در برخی شرایط، فردی که در ترکیه اقامت معتبر دارد میتواند از داخل کشور برای مجوز کار اقدام کند؛ اما اصل موضوع این است که اقامت بهتنهایی مجوز اشتغال محسوب نمیشود. برای درخواست داخلی، در حالت معمول، متقاضی باید دارای اقامت معتبر ترکیه با حداقل شش ماه اعتبار باشد؛ البته مقررات برای برخی گروهها شرایط متفاوتی پیشبینی کرده است.
درخواست مجوز کار از داخل یا خارج ترکیه فرآیند درخواست بسته به محل حضور متقاضی متفاوت است.
در حالت معمول، متقاضی ابتدا شخصاً به سفارت یا کنسولگری ترکیه در کشور محل تابعیت یا اقامت قانونی خود مراجعه میکند و پس از ثبت درخواست، یک شماره مرجع ۱۶ رقمی دریافت میکند. سپس این شماره در اختیار کارفرما قرار میگیرد تا کارفرما فرآیند مربوط به درخواست مجوز کار را از طریق سامانه مربوط ادامه دهد.
درخواست از داخل ترکیه
در مواردی که متقاضی واجد شرایط درخواست داخلی باشد، کارفرما میتواند درخواست مجوز کار را از طریق سامانه الکترونیکی مربوط به وزارت کار ثبت کند. درخواستهای کامل، طبق اعلام وزارت کار، اصولاً ظرف ۳۰ روز مورد ارزیابی قرار میگیرند؛ این مهلت از زمان تکمیل درخواست در سامانه یا، در صورت درخواست مدارک تکمیلی، از زمان بارگذاری مدارک مورد درخواست محاسبه میشود.
معیارهای مربوط به کارفرما
یکی از مهمترین موضوعات در استخدام نیروی خارجی، شرایط کارفرماست. در مقررات عمومی فعلی، برای محلهای کاری مشمول نظام حسابداری ترازنامهای، برای هر تبعه خارجی که درخواست مجوز کار او ارائه میشود، اصولاً وجود حداقل پنج تبعه ترکیه شاغل در همان محل کار بهعنوان معیار اشتغال در نظر گرفته میشود.
اما این قاعده مطلق نیست و مقررات برای برخی کارفرمایان و شرایط خاص، استثناهایی پیشبینی کرده است.
تغییر مهم در معیار پنج تبعه ترکیه
یکی از موارد مهم در مقررات فعلی مربوط به کارفرمایانی است که در سال گذشته حداقل ۵۰ میلیون لیر ترکیه فروش خالص داشتهاند.
برای این محلهای کاری، معیار اشتغال کارکنان ترک، در درخواست مجوز کار تا سقف پنج تبعه خارجی اعمال نمیشود.
در نتیجه، بررسی امکان استخدام نیروی خارجی نباید صرفاً بر اساس تعداد کارکنان ترک انجام شود.
وضعیت مالی شرکت، میزان فروش، تعداد نیروهای خارجی، نوع فعالیت، عنوان شغلی و شرایط خود متقاضی نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.
متقاضیانی که سابقه اقامت قانونی در ترکیه دارند
در مقررات فعلی، برای برخی اتباع خارجی که در پنج سال گذشته حداقل سه سال بهصورت قانونی در ترکیه اقامت داشتهاند، به استثنای اقامت دانشجویی، مقررات ویژهای پیشبینی شده است.برای حداکثر سه تبعه خارجی مشمول این مقرره، معیارهای اشتغال و توان مالی کارفرما اعمال نمیشود.
با این حال، شرایط دیگری نیز برای استفاده از این مقرره وجود دارد و تعداد اتباع خارجی دارای مجوز کار در چنین محل کاری نباید از تعداد کارکنان تبعه ترکیه بیشتر باشد. بنابراین استفاده از این استثنا باید با بررسی شرایط واقعی متقاضی و کارفرما انجام شود.
توان مالی کارفرما در بسیاری از درخواستهای معمول، وضعیت مالی کارفرما نیز مورد بررسی قرار میگیرد.
برای محلهای کاری جدید که هنوز صورتهای مالی پایان سال خود را تهیه نکردهاند، حداقل ۵۰۰ هزار لیر سرمایه پرداختشده از معیارهای اعلامشده است. برای محلهای کاری فعال و مشمول نظام حسابداری ترازنامهای نیز، یکی از معیارهای زیر میتواند مبنای احراز شرایط مالی باشد:
حداقل ۵۰۰ هزار لیر سرمایه پرداختشده؛
حداقل ۸ میلیون لیر فروش خالص؛
یا حداقل ۱۵۰ هزار دلار صادرات.
این معیارها بسته به نوع شرکت و وضعیت درخواست باید بهصورت موردی بررسی شوند.
میزان حقوق نیروی خارجی میزان حقوق پیشنهادی نیز یکی از موضوعات مهم در ارزیابی درخواست مجوز کار است. مبنای محاسبه، حداقل دستمزد ناخالص معتبر در زمان ثبت درخواست است و برای گروههای شغلی مختلف، نسبتهای متفاوتی نسبت به حداقل دستمزد تعیین شده است. برای مثال، در معیارهای اعلامی وزارت کار، برای برخی مدیران ارشد و خلبانان، مهندسان و معماران، مدیران و مشاغل تخصصی، حداقلهای متفاوتی پیشبینی شده است. به همین دلیل، در بررسی یک فرصت شغلی باید عنوان شغلی و میزان حقوق پیشنهادی همزمان مورد توجه قرار گیرد.
تفاوت شرایط در صنایع و مشاغل مختلف شرایط مجوز کار برای همه مشاغل یکسان نیست.
در برخی حوزهها، مقررات اختصاصی وجود دارد؛ از جمله:
فناوری اطلاعات؛
مهندسی و معماری؛
آموزش؛
بهداشت و درمان؛
گردشگری؛
هوانوردی؛
سرگرمی و فعالیتهای هنری؛
برخی فعالیتهای تولیدی و صنعتی.
در این حوزهها ممکن است علاوه بر معیارهای عمومی، مدارک یا مجوزهای تخصصی دیگری نیز مورد نیاز باشد. برای نمونه، برای برخی مشاغل مهندسی و معماری، ارائه مدارک مربوط به تحصیلات و در موارد مقرر، تأییدیههای مربوط به معادلسازی مدرک ضروری است.
بنابراین، نوع شغل باید پیش از آغاز فرآیند استخدام و درخواست مجوز بهدقت بررسی شود.
مدارک مورد نیاز
مدارک مورد نیاز بسته به نوع پرونده متفاوت است، اما در فرآیندهای معمول میتوان به مواردی مانند موارد زیر اشاره کرد:
گذرنامه؛
قرارداد کاری؛
مدارک تحصیلی در موارد لازم؛
مدارک مربوط به کارفرما؛
روزنامه رسمی و اطلاعات ثبتی شرکت؛
اسناد مالی شرکت؛
و مدارک تخصصی مرتبط با برخی مشاغل.
وزارت کار ترکیه فهرست مدارک مورد نیاز را بر اساس نوع درخواست و حوزه فعالیت تعیین کرده است.
کار بدون مجوز کار اشتغال بدون مجوز لازم میتواند برای کارفرما و نیروی خارجی پیامدهای قانونی و مالی داشته باشد. به همین دلیل، توصیه میشود فرد خارجی پیش از شروع به کار از وضعیت قانونی اشتغال خود اطمینان حاصل کند و صرفاً بر اساس وعده شفاهی، پیام شبکههای اجتماعی یا پیشنهاد غیررسمی اقدام به شروع کار نکند. هزینههای رسمی مربوط به مجوز کار نیز هر سال تعیین و اعلام میشود. برای سال ۲۰۲۶، وزارت کار ترکیه مبالغ رسمی مربوط به انواع مجوزهای کار و هزینه سند را اعلام کرده است.
چگونه یک پیشنهاد شغلی واقعی را بررسی کنیم؟
پیش از پذیرش یک پیشنهاد شغلی در ترکیه، بهتر است اطلاعات زیر مشخص باشد:
درباره کارفرما
نام قانونی شرکت، حوزه فعالیت، محل کار و اطلاعات ثبتی.
درباره شغل
عنوان شغلی، شرح وظایف، محل اشتغال، ساعات کار و میزان حقوق.
درباره قرارداد
مدت قرارداد، شرایط پرداخت حقوق، مزایا و سایر تعهدات طرفین.
درباره مجوز کار
اینکه کارفرما امکان قانونی استخدام نیروی خارجی را دارد و فرآیند مجوز کار چگونه انجام خواهد شد.
یک پیشنهاد شغلی حرفهای باید تا حد امکان قابل شناسایی، قابل بررسی و مستند باشد.
نقش کاریابی بینالمللی
کاریابی بینالمللی صرفاً معرفی یک فرد به یک شرکت خارجی نیست.
فرآیند حرفهای کاریابی باید از شناخت نیاز کارفرما آغاز شود و پس از بررسی شرایط متقاضی، تطبیق مهارتها و انجام مراحل استخدام ادامه پیدا کند.
در این مسیر، بررسی اعتبار اولیه کارفرما، شرایط شغل، قرارداد و الزامات قانونی اشتغال اهمیت زیادی دارد.
در نهایت نیز تصمیم درباره صدور مجوز کار در صلاحیت مرجع قانونی مربوط است و هیچ مؤسسه کاریابی نمیتواند صدور قطعی مجوز را تضمین کند.
فرآیند کاری AKL Talent
AKL Talent فعالیت خود را بر ایجاد یک مسیر منظم میان نیروی انسانی و فرصتهای شغلی قانونی در بازارهای بینالمللی متمرکز کرده است.
فرآیند کاری میتواند شامل مراحل زیر باشد:
ثبت اطلاعات متقاضی
→ بررسی سوابق و
مهارتها
→ ارزیابی اولیه
→ شناسایی فرصت متناسب
→ بررسی اولیه کارفرما
→ معرفی متقاضی
→ مصاحبه
→ توافق استخدامی
→ بررسی الزامات قانونی
→ اقدام برای مجوز کار
→ شروع اشتغال در چارچوب مقررات
این فرآیند با هدف کاهش ریسک متقاضی و کارفرما و ایجاد ارتباطی شفاف و حرفهای میان دو طرف طراحی شده است.
همکاری با کارفرمایان ترکیه
یکی از محورهای فعالیت AKL Talent، همکاری حرفهای با کارفرمایان و مجموعههای فعال در ترکیه برای شناسایی نیازهای نیروی انسانی است.
این همکاری میتواند در زمینههایی مانند:
شناسایی نیروی مناسب؛
غربالگری اولیه متقاضیان؛
بررسی سوابق و مهارتها؛
معرفی نیروهای واجد شرایط؛
هماهنگی مصاحبه؛
همکاری در فرآیند استخدام؛
و هماهنگیهای مرتبط با فرآیند قانونی اشتغال
انجام شود.
هدف، ایجاد یک ارتباط حرفهای میان کارفرمای واقعی و نیروی انسانی واجد شرایط است.
حوزههای مورد توجه
فرصتهای شغلی ترکیه میتواند در حوزههای مختلفی بررسی شود؛ از جمله:
صنعت و تولید
مشاغل فنی و مهارتی
ساختمان و پروژههای عمرانی
گردشگری و هتلداری
کشاورزی
خدمات
فناوری اطلاعات
مهندسی و مشاغل تخصصی
ورزش و برخی فعالیتهای حرفهای
وجود یک عنوان در این فهرست به معنای وجود شغل قطعی یا امکان استخدام بدون بررسی شرایط قانونی نیست؛ هر فرصت باید جداگانه ارزیابی شود.
رویکرد AKL Talent
در AKL Talent، هدف صرفاً افزایش تعداد معرفیها یا اعزامها نیست. تمرکز اصلی بر ایجاد فرآیندی است که در آن: متقاضی واقعی با فرصت شغلی واقعی و کارفرمای واقعی در یک مسیر قانونی و شفاف به یکدیگر متصل شوند. فعالیتهای مرتبط با کاریابی و اشتغال بینالمللی نیز در چارچوب قوانین و مقررات لازمالاجرا در ایران و کشور مقصد و با رعایت حدود صلاحیتهای قانونی طرفهای درگیر انجام خواهد شد.
اطلاعیه حقوقی اطلاعات این صفحه با هدف ارائه آگاهی عمومی درباره شرایط کاریابی و اشتغال اتباع خارجی در ترکیه تهیه شده است و نباید جایگزین بررسی حقوقی و اداری یک پرونده مشخص تلقی شود.
مقررات مربوط به اشتغال اتباع خارجی، حداقل دستمزد، هزینههای دولتی و شرایط صدور مجوز کار ممکن است تغییر کند. بنابراین شرایط هر پرونده باید در زمان اقدام، بر اساس آخرین مقررات و اطلاعات رسمی بررسی شود.
منبع اصلی مقررات و اطلاعات مربوط به مجوز کار اتباع خارجی، وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه – اداره کل نیروی کار بینالمللی است.